Glyfosaat, beter bekend onder de merknaam Round-up, is al jaren verboden voor particulier gebruik in Nederland. Toch krijgen we nog wekelijks de vraag wat dan wél mag in de tuin. In dit artikel zetten we op een rij wat de wet precies zegt, welke alternatieven legaal zijn en welke aanpak per onkruidprobleem het beste werkt.
Glyfosaat is verboden voor particulieren: sinds 2017 op verharding, sinds 2022 ook in tuinen en op grasvelden.
Wel toegestaan: middelen op basis van pelargonzuur, azijnzuur of ijzersulfaat, plus mechanische methoden (schoffel, onkruidsteker) en thermische bestrijding (heet water, onkruidbrander).
Professionals mogen glyfosaat nog beperkt gebruiken in de landbouw, mits ze een spuitlicentie hebben.
Wat is glyfosaat eigenlijk?
Glyfosaat is een chemische stof die in 1970 werd ontwikkeld door het Amerikaanse bedrijf Monsanto en op de markt kwam als Round-up. De werking is breed: vrijwel elke plant die het middel via het blad opneemt, sterft binnen een week af. Glyfosaat blokkeert een enzym dat alleen in planten voorkomt, waardoor de plant geen eiwitten meer kan aanmaken.
Decennialang was het wereldwijd het meest gebruikte onkruidbestrijdingsmiddel. Boeren waardeerden de effectiviteit en lage prijs, particulieren grepen massaal naar de gele spuitbus voor hun terras. Het middel werkt systemisch: via het blad gaat de stof naar de wortels en daar wordt de plant uitgeschakeld. Geen enkel ander particulier middel komt qua effectiviteit nog in de buurt. Vanaf 2015 begon de discussie echter te kantelen.
Waarom is glyfosaat controversieel?
In 2015 classificeerde het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC), onderdeel van de Wereldgezondheidsorganisatie, glyfosaat als "waarschijnlijk kankerverwekkend voor de mens". De Europese voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) en het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA) kwamen tot een andere conclusie: bij normaal gebruik zou er geen verhoogd kankerrisico zijn.
Die tegenstrijdige conclusies leidden tot een politieke patstelling. In Nederland koos de overheid voor het voorzorgsprincipe: ook al is wetenschappelijk bewijs niet sluitend, het risico op blootstelling van burgers wordt geminimaliseerd. Daarbij speelt mee dat glyfosaat in oppervlaktewater en drinkwaterbronnen is teruggevonden, vooral na particulier gebruik op verharde oppervlakken waar het direct in de riolering spoelt.
Wat mag nog wel: toegestane werkzame stoffen
Particulieren hebben in 2026 nog ruim voldoende keuze voor onkruidbestrijding. De toegelaten middelen werken anders dan glyfosaat: niet systemisch (de plant van binnenuit doden), maar via contactwerking (het blad verbranden of beschadigen). Het resultaat is daardoor wisselend, en herhaling is vaker nodig.
Pelargonzuur
Pelargonzuur is een natuurlijke vetzuur dat ook in geraniums voorkomt. Het verbrandt de bladcellen binnen enkele uren na contact. Bekende merken zijn Substral Naturen en Protect Garden Onkruid Totaal. Een groot voordeel: huisdieren en kinderen kunnen na droging weer veilig op het behandelde oppervlak. Een nadeel is dat de wortel intact blijft, waardoor diepwortelende onkruiden zoals paardenbloem en zevenblad gewoon terugkomen.
Azijnzuur (huishoudazijn 10–20%)
Schoonmaakazijn van 10 tot 20 procent werkt als contactherbicide. Op een warme zonnige dag is jong onkruid binnen 24 uur verschrompeld. Voor particulier huishoudelijk gebruik mag het worden ingezet, mits het niet als professioneel gewasbeschermingsmiddel wordt verkocht. Het etiket moet duidelijk maken dat het om een schoonmaakproduct gaat. Pas op: azijnzuur is zuur genoeg om voegsel tussen tegels en metalen tuinmeubilair aan te tasten.
IJzersulfaat
Speciaal voor mos in het gazon werkt ijzersulfaat uitstekend. Het zwart kleurende effect treedt binnen 48 uur op, waarna je het dode mos kunt verticuteren. IJzersulfaat is toegelaten in particuliere mosbestrijdingsmiddelen zoals Pokon Mos Weg en GreenProtect. Gras zelf krijgt geen schade; sterker nog, het ijzer werkt als bemesting. Wel verkleuren tegels en kleding bruinrood bij contact, dus verstuif voorzichtig.
Mechanische methoden
De ouderwetse aanpak werkt nog altijd. Een schoffel, onkruidsteker of voegenkrabber haalt onkruid weg zonder enige chemie. Voor kleine oppervlakken is dit de snelste oplossing. Bij grotere terrassen of opritten loont een telescopische voegenkrabber of een elektrische onkruidborstel met staalvezels die in de voegen draait.
Thermische bestrijding
Onkruidbranders op gas of elektriciteit verhitten de plantcellen tot ze knappen. Je hoeft het onkruid niet zwart te branden, een paar seconden warmte is genoeg om de cellen te laten barsten. Twee dagen later is het blad verwelkt. Kokend water uit de waterkoker werkt op dezelfde manier en is gratis. Voor pakweg een meter voegwerk per liter water is dit een prima losse-onkruidpluk-aanpak. Wie regelmatig grote stukken voegwerk doet, is met wegbranden als alternatief voor glyfosaat sneller klaar dan met de waterkoker.
Het wettelijk kader: wie bepaalt wat mag?
De toelating van bestrijdingsmiddelen in Nederland loopt via het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb). Dit onafhankelijke college beoordeelt of een middel veilig genoeg is voor mens, dier en milieu. Pas na goedkeuring krijgt een product een toelatingsnummer en mag het verkocht worden.
Het verbod op glyfosaat voor particulieren is in twee fasen ingevoerd. In 2017 verdween het van verharde oppervlakken zoals opritten, terrassen en tegelpaden. Sinds maart 2022 is het ook verboden voor particulier gebruik op onverharde tuingrond en gazons. Achter de schermen werkt de Europese Unie aan een nieuwe brede beoordeling, maar voor Nederlandse particulieren verandert er voorlopig niets aan dit verbod.
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht op de naleving. Webshops worden steekproefsgewijs gecontroleerd en illegale verkoop van glyfosaat kan boetes opleveren tot enkele duizenden euro's. Ook professionals krijgen het lastiger: in steeds meer gemeenten staat het op de agenda om glyfosaat ook in openbaar groen volledig uit te bannen.
Voor consumenten betekent dit dat een fles Round-up kopen via een buitenlandse webshop of meenemen uit België of Duitsland strikt genomen ook strafbaar is. De wet kijkt niet naar waar je het middel haalt, maar of je het hier gebruikt. Handhaving op tuinniveau is in de praktijk lastig, maar het risico op een proces-verbaal blijft reëel als een buurtbewoner een melding maakt of als er klachten zijn over giftige resten in oppervlaktewater.
Welk alternatief werkt het beste per onkruidprobleem?
Niet elk middel is geschikt voor elk probleem. Wortelonkruiden vragen om een andere aanpak dan kiemplantjes tussen tegels. Hieronder de meest voorkomende situaties met het advies dat in de praktijk het beste resultaat geeft. Wie eerst wil weten hoe brander, verdelger en steker zich tot elkaar verhouden, kan die afweging beter vóór de aanschaf maken.
Strooi ijzersulfaat in het voorjaar of najaar. Wacht 48 uur tot het mos zwart kleurt en verticuteer het dan los. Herhaal jaarlijks.
Voor losse plukken werkt kokend water uit de waterkoker. Voor grotere oppervlakken een onkruidbrander op gas of elektrisch.
Diepwortelende onkruiden steek je zo diep mogelijk uit. Behandel nieuwe scheuten direct met pelargonzuur. Reken op meerdere seizoenen.
Jonge planten haal je weg met een schoffel of onkruidsteker. Volgroeide planten eerst kort maaien, daarna pelargonzuur op de hergroei.
Op grind werkt afspuiten met huishoudazijn 20% snel en goedkoop. Op zonnige dagen is het effect binnen een dag zichtbaar.
Voor de meeste eenjarige onkruiden in borders of moestuin is een kant-en-klare pelargonzuur-spray de snelste oplossing.
Veelgestelde vragen
Mag ik glyfosaat nog kopen voor professioneel gebruik?
Alleen agrariërs en professionele groenbeheerders met een geldige spuitlicentie mogen glyfosaat nog kopen en gebruiken, en dan alleen in specifieke teelten en situaties. Verkooppunten controleren de licentie voordat ze het middel afgeven. Als particulier kun je het dus niet langs deze route bemachtigen.
Wat moet ik doen met een oude fles Round-up uit het schuurtje?
Restvoorraden mogen niet meer gebruikt worden, ook niet als de fles ongeopend is. Lever oude glyfosaat-houdende middelen in bij de milieustraat van je gemeente als klein chemisch afval. Spoelen door de gootsteen of weggooien bij het restafval is verboden vanwege het milieurisico.
Is azijnzuur echt veilig voor mijn tuin?
Azijnzuur is biologisch afbreekbaar en laat geen residuen achter in de bodem. Wel verlaagt het tijdelijk de pH van de grond waar je spuit, wat omliggende sierplanten kan beschadigen. Spuit gericht en vermijd metalen meubels, want het tast aluminium en zink aan.
Helpt kokend water echt tegen onkruid?
Ja, kokend water laat de plantcellen barsten en is voor losse plukken onkruid tussen tegels uitermate effectief. Een liter water bestrijdt ongeveer een meter voegwerk. Het nadeel is dat de wortels meestal intact blijven, waardoor herhaling om de twee tot vier weken nodig is.
Hoe vaak moet ik een legaal middel herhalen om onkruidvrij te blijven?
Contactherbiciden zoals pelargonzuur en azijnzuur doden alleen wat ze raken. Reken op een behandeling om de drie tot zes weken tijdens het groeiseizoen. Voor diepwortelende soorten zoals zevenblad is mechanisch uitsteken meestal de enige manier om er definitief van af te komen.
Werken de alternatieven net zo goed als glyfosaat?
Eerlijk antwoord: nee, niet helemaal. Glyfosaat is systemisch en doodt ook de wortel, terwijl de legale alternatieven alleen contactwerking hebben. Voor eenjarig en oppervlakkig onkruid presteren de alternatieven prima. Voor hardnekkige meerjarige onkruiden moet je vaker herhalen en mechanische bestrijding combineren met chemische.
Is er een alternatief dat ook de wortel doodt?
Een echt systemisch particulier alternatief bestaat momenteel niet. Wel kun je het effect benaderen door eerst pelargonzuur te spuiten en de plant na een week, zodra deze sterk verzwakt is, uit te steken. De wortel laat dan makkelijker los uit de bodem en de uitputting van de wortelreserve zorgt dat hergroei beperkt blijft.
Op zoek naar een legaal middel dat echt werkt?
We hebben de beste toegestane onkruidverdelgers naast elkaar gelegd op werking, snelheid en gebruiksgemak.
